Συντονιστική Βελτιστοποίηση για Αθλητικές Δεξιότητες
David Ribera‑Nebot · Sports Performance Institute (Βαρκελώνη)
✔️Προσέγγιση “Σύνθετων Δυναμικών Συστημάτων” στην τεχνική προπόνηση (Seirul·lo, από το 1987)
Η τεχνική προπόνηση αλληλεπιδρά με τη “δομή” του ατόμου/αθλητή:
- δομή φυσικής κατάστασης (conditional/conditioning)
- γνωστική δομή (cognitive)
- κοινωνικο-συναισθηματική (socio-affective)
- συναισθηματική-βουλητική (emotional-volitional)
- δημιουργική-εκφραστική (creative-expressive)
- νοητική (mental)
- βιοενεργειακή (bioenergetic)
✔️Συντονιστικές Ικανότητες — επιλεγμένοι συγγραφείς
Schnabel (1965–76)
- 3 γενικές: κινητικός έλεγχος · προσαρμογή κίνησης · κινητική μάθηση
- 5 ειδικές: λεπτή δεξιότητα · ισορροπία · “ελαστικότητα” κίνησης · συνδυασμός κινήσεων · κινητική φαντασία
- κινητικότητα/εύρος ως “συντονιστικο-φυσική” ικανότητα
Blume (1978–81)
- 3 γενικές: κινητικός έλεγχος · προσαρμογή · μάθηση
- 7 συντονιστικές: διαφοροποίηση · σύζευξη/συνδυασμός · αντίδραση · προσανατολισμός · ισορροπία · αλλαγή/μετάβαση · ρυθμός
Hirtz (1977–81)
- 5 θεμελιώδεις: προσανατολισμός · κιναισθητική διαφοροποίηση · αντίδραση · ρυθμός · ισορροπία
- 2 “οριακές” (ισχύς/φυσική κατάσταση): συντονιστική ταχύτητα · συντονιστική αντοχή
- 3 ανώτερες: έλεγχος · προσαρμογή · μάθηση
✔️Συντονιστικές Ικανότητες — Francisco Seirul·lo Vargas (1985)
- Έλεγχος κίνησης (Movement control)
- κιναισθητική διάκριση
- τμηματική διαφοροποίηση
- μεταβλητότητα κίνησης
- συνδυασμοί κινήσεων
- καθοδηγούμενος έλεγχος
- ροή & χαλάρωση
- εύρος κίνησης
- Χωρική εφαρμογή (Spatial implementation)
- προσανατολισμός
- κατευθυντικότητα
- εντοπισμός
- τοποθέτηση / placement
- στατικο-δυναμική ισορροπία
- Χρονική επάρκεια (Temporal adequacy)
- αντίδραση – πρόβλεψη (anticipation)
- ρυθμική διαφοροποίηση
- ρυθμική μεταβλητότητα
- χρονική/ρυθμική προσαρμογή
- ρυθμική αίσθηση (χρονική δημιουργικότητα)
Σημείωση του slide: η δομή είναι “βασισμένη στο άτομο”, άρα εφαρμόζεται από κινητική αγωγή μέχρι υψηλή απόδοση.
✔️Γιατί οι συντονιστικές ικανότητες είναι καθοριστικές (Blume, 1981)
- επιταχύνουν και βελτιώνουν την ποιότητα μάθησης
- διευκολύνουν την κατάκτηση σύνθετων δεξιοτήτων με τα χρόνια
- κάνουν πιο “ορθολογική” την ένταξη ασκήσεων σε προθέρμανση/γενική προετοιμασία/ενεργητική αποκατάσταση
- βοηθούν στην καλύτερη αναγνώριση πραγματικού ταλέντου
✔️Γενικές μέθοδοι ανάπτυξης συντονισμού (Blume, 1981)
- a) Παραλλαγές εκτέλεσης (ασυνήθιστη θέση, “λάθος” άκρο, αλλαγές τεχνικής κ.λπ.)
- b) Συνδυασμός δεξιοτήτων (ολικές/τμηματικές, γνωστές με νέες)
- c) Αλλαγή εξωτερικών συνθηκών (έδαφος, όργανα, περιορισμός χώρου, αντίσταση/αντίπαλος κ.λπ.)
- d) Πίεση χρόνου (ταχύτητα, τέμπο, ρυθμός)
- e) Παραλλαγές πληροφορίας (αισθητηριακές μεταβολές)
- f) Εκτέλεση μετά από προηγούμενη επιβάρυνση
Ενδοσυστημική & Διασυστημική Συντονιστική Βελτιστοποίηση
- Ενδοσυστημική (intra-systemic): μέσα στο σύστημα συντονιστικών ικανοτήτων
- Διασυστημική (inter-systemic): σύνδεση συντονισμού με τις άλλες “δομές” του ατόμου
3 βασικές “πιέσεις” δεξιότητας:
- πίεση ακρίβειας (precision)
- πίεση χρόνου (time)
- πίεση μεταβλητότητας/αλλαγής (variability)
✔️Ενδοσυστημική λογική
Το σύστημα συντονισμού (movement control / spatial / temporal) “κουμπώνει” με την πολυπλοκότητα του ατόμου (conditioning, cognitive, socio-affective, κ.ά.).
Παράδειγμα 1 — Προτιμησιακές αλληλεπιδράσεις μέσα σε έναν τύπο
- Movement control: τμηματική διαφοροποίηση · συνδυασμοί · ροή/χαλάρωση
- Spatial: προσανατολισμός · κατευθυντικότητα · εντοπισμός
- Temporal: αντίδραση-πρόβλεψη · ρυθμική διαφοροποίηση · χρονική προσαρμογή
✔️Παράδειγμα 2a — Μεταξύ δύο τύπων (Movement control + Spatial)
Ενδεικτικά ζεύγη:
- κιναισθητική διάκριση / τμηματική διαφοροποίηση ↔ προσανατολισμός
✔️Παράδειγμα 2b — Μεταξύ δύο τύπων (Movement control + Temporal)
Ενδεικτικά ζεύγη:
- εύρος κίνησης ↔ αντίδραση-πρόβλεψη / ρυθμική διαφοροποίηση
✔️Παράδειγμα 2c — Μεταξύ δύο τύπων (Spatial + Temporal)
Ενδεικτικά ζεύγη:
- στατικο-δυναμική ισορροπία ↔ ρυθμική μεταβλητότητα
✔️Παράδειγμα 3 — Μεταξύ τριών τύπων (Movement + Spatial + Temporal)
Ενδεικτικά:
• συνδυασμοί κινήσεων ↔ στατικο-δυναμική ισορροπία ↔ ρυθμική αίσθηση (χρονική δημιουργικότητα)
✔️Online παράδειγμα / παραπομπή εφαρμογής
(σύνδεσμος σε παράδειγμα “coordinative optimization” – π.χ. αλλαγές κατεύθυνσης/footwork)
Ενότητα: Διασυστημική Βελτιστοποίηση
Διασυστημική Συντονιστική Βελτιστοποίηση
Η συντονιστική δομή συνδέεται με άλλες δομές (conditioning, cognitive, socio-affective, κ.ά.) υπό τις 3 πιέσεις: ακρίβεια – χρόνος – μεταβλητότητα.
✔️Παράδειγμα 1A — Αλληλεπιδράσεις με Δομή Φυσικής Κατάστασης
Movement control ↔ Conditional/conditioning structure
(π.χ. έλεγχος + ροή + διαφοροποίηση σε συνθήκες κόπωσης/ισχύος/αντοχής)
✔️Παράδειγμα 1B — Με Δομή Φυσικής Κατάστασης + Γνωστική
Spatial implementation ↔ Conditioning + Cognitive
(π.χ. προσανατολισμός/εντοπισμός με αποφάσεις χώρου-χρόνου)
✔️Παράδειγμα 1C — Με Φυσική Κατάσταση + Γνωστική + Κοινωνικο-συναισθηματική
Temporal adequacy ↔ Conditioning + Cognitive + Socio-affective
(π.χ. ρυθμός/χρονισμός με συνεργασία, πίεση, επιλογές)
Παράδειγμα 2A — (2 τύποι) με Συναισθηματική-βουλητική δομή
Movement control + Spatial ↔ Emotional-volitional
(π.χ. αυτοέλεγχος, επιμονή, διαχείριση πίεσης/λάθους)
✔️Παράδειγμα 2B — (2 τύποι) με Φυσική Κατάσταση + Γνωστική
Spatial + Temporal ↔ Conditioning + Cognitive
(π.χ. γρήγορες αποφάσεις με κόπωση/ένταση)
✔️Παράδειγμα 3 — (3 τύποι) με Κοινωνικο-συναισθηματική
Movement + Spatial + Temporal ↔ Socio-affectiven(π.χ. συνεργασία/ανταγωνισμός/ρόλοι σε “real time”)
✔️Πόσες διασυστημικές αλληλεπιδράσεις είναι πρακτικές;
Θεωρητικά πολλές — πρακτικά, για να διατηρείται υψηλή ποιότητα εφαρμογής:
- συνήθως 1, ή 2, ή το πολύ 3 διασυστημικές αλληλεπιδράσεις στο ίδιο μπλοκ/στόχο.
✔️Πού μπαίνει μέσα σε μια προπονητική μονάδα;
Η διασυστημική συντονιστική βελτιστοποίηση μπορεί να μπει:
- μετά ή ανάμεσα σε άλλα “μπλοκ” (γνωστικό, φυσικής κατάστασης, κοινωνικο-συναισθηματικό κ.λπ.)
- ανάλογα με τη σειρά προτεραιοτήτων της ημέρας/στόχου
✔️Τύποι αθλημάτων — κριτήρια εφαρμογής (1 vs 0 / 1 vs 1 κ.λπ.)
- Σε αθλήματα τύπου στίβου/γυμναστικής, το 1 vs 0 είναι συχνά αντιπροσωπευτικό (εκτέλεση χωρίς αντίπαλο).
- Σε αθλήματα όπου κυριαρχεί το περιβάλλον (π.χ. ορεινά, trail, ιστιοπλοΐα), επίσης ταιριάζει το 1 vs 0.
- Σε μαχητικά/ομαδικά, είναι πιο αντιπροσωπευτικές καταστάσεις 1 vs 1 ή μικρές σχέσεις αριθμών (2v2, 3v1 κ.λπ.), γιατί μοιάζουν περισσότερο με τον αγώνα.
(Στο ίδιο slide τονίζεται και η προτεραιότητα “γνωστικό χώρου-χρόνου”, “συναισθηματικό-βουλητικό” υπό μεταβλητές συνθήκες, και “γνωστικό + κοινωνικο-συναισθηματικό” ως ισχυρές αλληλεπιδράσεις.)
Συμπέρασμα
Η μεθοδολογία βοηθά:
- να αναγνωρίζεις τι χρειάζεται ένας συγκεκριμένος αθλητής (movement/spatial/temporal)
- να βελτιστοποιείς σε βάθος τις συντονιστικές ικανότητες
- να σχεδιάζεις προπόνηση που σέβεται την πολυπλοκότητα του ατόμου (ενδο + διασυστημικά)
- να χτίζεις εργαλεία αυτοελέγχου/αυτο-αξιολόγησης για εξατομίκευση